Hint Okyanusu’nda bir İslam mirası: Penang – 2

Penang, 1.659 kişi/km² ile Malezya’nın en yüksek nüfus yoğunluğuna sahip eyaleti; ülke içinde göç almaya devam eden bu bölgede kentleşme oranı %92,5 gibi oldukça yüksek bir seviyede. Adanın tarihi ve turistik merkezi George Town, 2020 verilerine göre 2,84 milyonun üzerindeki nüfusuyla Malezya’nın ikinci büyük metropolü konumunda.

Ülkenin resmi dili Malaycanın yanı sıra Penang’da İngilizce, Mandarin ve Tamil günlük yaşamda yaygın bir şekilde kullanılıyor; Güney Çin dillerinden Penang Hokkien ise eyaletin gayri resmî dillerinden.

Günümüzde Penang halkının önemli bir kısmını Cavi Peranakan topluluğu oluşturmakta. Peranakan, 15. yüzyıldan beri Denizci Güneydoğu Asyası’nın ortak dili olan Malaycada anak (“çocuk”) kökünden gelen, “—den türemiş” anlamında bir sıfat. Yerelde doğmuş fakat kökeni başka bir yerden gelen, iki kültürün izlerini taşıyan kişiyi ifade ediyor. Bu kavram bugün, atalarından miras aldıkları Çin, Hint, Arap, Avrupa gibi kültürleri, Malay–Endonezya takımadalarının yerli unsurlarıyla harmanlayan çok katmanlı toplulukları tanımlıyor. Çinli, Hindu, Arap Peranakan tabirleri olduğu gibi Penang’da bugün Cavi Peranakanlar Malay–Hint kökenli Müslüman topluluğu ifade etmekte.

Satır arasında yer vermek gerekirse kaynaklar Malezya’nın isminden söz ettiren 4. ve 7. Başbakanı Mahathir bin Mohammad’in dedesi İskender’in de Penang’da yaşamış bir Cavi Peranakan olduğunu belirtmekte.

Penang’da 2020 verilerine göre nüfusun çoğunluğu Çin asıllı Malezyalı, bunu Malaylar, Hintliler, Peranakanlar, Avrasyalılar ve Siyamlılar takip ediyor. İçine Malay ve Peranakanları da alan ''Bumiputra'' topluluğunun nüfusa katkısı büyük. Çok kültürlü ve kozmopolit bir ada olan Penang`da en yaygın din ise İslâm.


Arapça yazılır Malayca okunur: Cavi
Penang, sokak tabelalarında Malaycanın hem Latin kökenli Rumi hem de Arap kökenli Cavi ile yazıldığını görebileceğiniz birkaç eyaletten biri. Cavi, Arap harflerine Malayca’ya özgü sesler için harfler eklenmesi yönüyle Osmanlıcayı hatırlatıyor. Yöre insanının kitleler halinde İslâm’a girdiği 14. yüzyıldan bugüne Nusantara namı diğer Malay takımadalarında (Malezya, Endonezya, Brunei, Singapur ve Güney Tayland) vakıf kayıtları, fermanlar, dini metinler, edebiyat eserleri gibi resmî ve dini metinlerde kullanılagelen Cavi yazım sistemi, günümüzde özellikle Brunei’de resmî yazılarda; Malezya’da ise Kelantan, Terengganu, Johor, Melaka ve Penang gibi eyaletlerde kültürel amaçlarla hâlen kullanılmakta.

Caviye ilişkin diğer dosya haberimiz için tıklayınız.

Konuşan sokak tabelaları
Adanın demografik çeşitliliğinin önemli bir parçasını oluşturan Malabar ve Chulia Hint Müslüman topluluğu bugün Cavi Peranakan ile özdeşleşmiş halde olsa da isimleri çeşitli mekânlarda yaşamaya devam ediyor. Malabar Mahallesi (Kampung Malabar), bugünkü Chulia eski Malabar Caddesi, Bazaar Chowrasta, Malabari Syed Mustapha Idris (Seyyid Mustafa Idris)’in vefatının ardından inşa edilen Dato Koyah türbesi ve yanı sıra Dato Koyah Yolu da bunlardan birkaçı. Chulia, Güney Hindistan’ın Çolamandalam (Coromandel) bölgesinden gelen Tamil Müslümanlarını; Malabar ise Kerala kökenli Müslüman toplulukları ifade etmekte.

Pusula işlevi gören minare
Adanın George Town bölgesi UNESCO kültürel miras listesinde, tarihi yapılar yüksek katlı değil. Her sokaktan merkezde yer alan Kelantan Keling cami minaresini görmek mümkün. Namaz vakitlerinde tüm sokaklardan ezan sesine kulak vermek, yatsı ardından sohbet dinlemek de şehirdeki huzura katkı sağlayan unsurlardan.

Yerel kaynaklar, adadaki ilk caminin Batu Uban’da 1734’te inşa edilen, Malay-Müslüman yaşamının merkezi olarak hizmet veren bir cami olduğunu belirtmekte. Ancak bu cami günümüze kadar gelebilmiş değil.

(Kelantan Keling cami)

Bölgedeki ilk kalıcı Müslüman kurumu olan Kelantan Keling cami kitabesinden ve yerel üniversitelerin akademik makalelerinden alınan bilgiye göre:
19. yüzyılda nüfusu artan Hintli Müslümanlar daha büyük ve kalıcı bir camiye ihtiyaç duyarak bugün Chulia caddesi olan Malabar caddesinin güney tarafında Mahmudbandar kökenli bir gemi ustabaşı olan Tamil Müslümanların kaptan unvanı verdiği Cauder Mohudeen liderliğinde bu camiyi inşa etmişler.

Bölgedeki ilk kalıcı Müslüman kurumu olan cami, 1916 yılında genişletilerek yenilenmiş. Geometrik motifleri, kubbesi, at nalı kemerleri ve soğan kubbeli minaresiyle Hint-İslâm mimari üslubunu yansıtmakta. Caminin avlusunda Chulia caddesine bakan konumda bir sonraki kapitan keling olan Hintli Müslüman tüccar Mohamed Merican Noordin’in aile türbesi (Makam Keluarga Noordin) ve vakfiyesi olan okul da bulunmakta.

Adada pek çok cami var, birbirine yürüme mesafesinde olan bu camilerin pek çoğu geniş arsalara sahip ve avlusunda medrese ve anaokulu gibi yapılar da bulunuyor. Birkaçından kısaca bahsedelim:

Naguri Dargah Sharif Camisi (Dergâh şerif): Küçük Hindistan diye anılan muhitte, cemaat camiyi vakit namazları öncesi doldurup taşırıyor. Bu gibi bazı camilerde tabelalar da dahil olmak üzere Malaycanın yanı sıra Tamil de kullanıldığı gözlerden kaçmıyor. Bu caminin minaresi bulunmuyor.

(Naguri Dargah Sharif Camisi)

Melayu Jamek Labuh Acheh Cami (Açe Caddesi Cami): İkinci Cidde diye anılan mahallenin cami. Caminin ana bölümünden müstakil bir yapı teşkil ederek deniz fenerini andıran soğan kubbeli bir minaresi var.

(Melayu Jamek Labuh Acheh Cami)

Mustagfhirun Cami: Altın rengi kubbesiyle Kubbetü’s-Sahra’yı andıran Mustagfhirun Cami, Malay Müslümanlarının çoğunlukta olduğu Sungai Tiram mahallesinde yer almakta.

(Mustagfhirun Cami)

Şehir ve sanat
Tarihi ve turistik sokaklarda yürümeye devam ediyoruz. Yollar düz ve yürümeye elverişli olsa da kaldırımların olmadığı kısımlarda epey yaygın olan motorlarla yol paylaşmak yer yer zahmetli hale gelebiliyor.

George Town, onlarca ünlü duvar resmiyle bir açık hava sanat galerisi gibi; sokaklara yayılmış bu eserler zaman zaman yerel sanatçılar tarafından yenilenerek yaşatılıyor. Özellikle bisiklete binen iki kardeşin temsili şehrin simgesi niteliği taşımakta.

Penang’da meşhur üç tekerli bisikletlere “beca” (trishaw veya rickshaw) deniyor. Turistik gezilerde hâlâ kullanılan birbirinden renkli bisikletler Penang kültürünün simgelerinden biri.

Tabiat
Tarihi çevreden çıkıp biraz tabiat manzarası seyretmek isterseniz Penang Hill Füniküleriyle Penang tepesine çıkabilirsiniz. 1920’lerde Britanyalılar tarafından kurulan ve Penang’ın en eski ulaşım hatlarından biri olan tarihi dağ treni sistemi, bugün ziyaretçilerine kısa bir yolculukla serinlik, doğa ve etkileyici şehir manzaraları sunmakta. Tepeye tırmandıktan sonra dağ yürüyüşü de yapmak mümkün.

Modern meslekler
Günümüzde Penang’ın ekonomisi hem yüksek teknoloji hem de kültürel-turistik sektörler üzerine kurulu. Ada, “Silikon Vadisi” olarak anılacak kadar güçlü bir elektronik ve yarı iletken sanayisine sahip, medikal cihaz üretiminde de ön planda; böylece mühendislikten üretime, Ar-Ge’den kalite kontrole kadar geniş bir istihdam alanı oluşturuyor. Tarihi dokusuyla ünlü George Town, sahilleri ve doğal güzellikleri sayesinde turizm, konaklama, restoran işletmeciliği ve rehberlik gibi meslekleri besliyor.

Penang’ın zengin mutfak kültürü, sokak yemeklerinden ünlü restoranlara kadar geniş bir gastronomi ekonomisini de destekliyor. Liman ve serbest ticaret bölgeleri ise ticaret, lojistik, gümrük ve dağıtım gibi iş kollarını aktif tutuyor. Son olarak finans, IT, yazılım ve eğitim gibi modern hizmetler; sokak sanatı, zanaatkârlık ve kültürel etkinlikler de Penang’da önemli istihdam alanları arasında yer almakta.

Ne yenir?
Dünya genelinde helal sertifika sistemini ilk geliştiren ve en yaygın şekilde uygulayan ülkelerden biri olan Malezya’da, farklı kültürlerin lezzetli yemeklerini güvenle tatmak mümkün. Çinli işletmelerde içeriği teyit etmekte fayda var.

Penang adasında Batı ve Akdeniz mutfağından yemeklerin yer aldığı artisan cafeler de oldukça yaygın olmakla birlikte Penang’e özgü şu seçenekler de değerlendirilebilir:
Teh Tarik, koyu demlenmiş siyah çayın koyulaştırılmış şekerli süt konserveleriyle iki bardak arasında aktarılarak köpürtüldüğü, tadı yumuşak ve kremamsı bir kahvaltılık içecek.

Tau Sar Piah, dışı gevrek katmanlı hamurdan yapılan ve içi tatlı ya da tuzlu mung fasulyesi ezmesiyle doldurulan geleneksel kurabiye.

Hneoh Pneah (Tambun Biscuit), içi karamelize soğan ve şekerle hazırlanan, dışı hafif poğaça kıvamında tatlı–tuzlu aromalı bir atıştırmalık.

Nasi Dalcha, genellikle koyun/tavuk yahnisi veya köri soslarıyla servis edilen, Hindistan’ın Haydarabad mutfağından Malay dünyasına uyarlanmış mercimekli ve hafif baharatlı bir pilav.

Nasi Kandar, Buharda pişmiş pirincin üzerine birden fazla köri ve baharatlı sosun döküldüğü, yanında tavuk, dana, sotong, karides veya kızarmış ürünlerle servis edilen ünlü bir Hint-Malay (Mamak) pilavı.

Murtabak, ince açılmış hamurun içine kıyma, soğan, yumurta ve baharatlı bir harç konularak kapatılıp sac üzerinde sıvı yağ ile pişirilen dolgulu gözleme.

Roti Canai, incecik açılıp havada dövülerek kat kat yapılan, dışı çıtır içi yumuşak bir hamurun tavada pişirilmesiyle hazırlanan ve genellikle dhal (mercimek sosu) veya köri ile servis edilen klasik Malay-Hint kahvaltı klasiği.

Mee Goreng, sarı buğday eriştesinin soya sosu, sarımsak, sebze, yumurta ve isteğe göre karides, tavuk veya tofu ile yüksek ateşte kavrulmasıyla hazırlanan, hafif tatlı–baharatlı aromaya sahip Malay-Hint kızarmış erişte yemeği.

White Coffee, Ipoh kahve çekirdeklerinin margarin veya palm yağıyla hafifçe kavrulup ince öğütülmesi ve yoğunlaştırılmış sütle hazırlanmasıyla ortaya çıkan, kremamsı dokulu, yumuşak içimli ve hafif karamel aromalı kahve.

Bunların yanı sıra Malezya anakarasındaki kakao çiftliklerinden aldıkları kakao çekirdeklerini Penang’daki fabrikalarda çikolataya işleyen çikolata üreticileri, atölyelerinde el yapımı üretim ve tadım deneyimi de sunuyor. Çikolata reçetelerini katkısız hâle getirmek bir nebze zor olsa da doğal hammaddelerde üretimi tecrübe etmeye değer.

Hediyelik olarak çikolata ve yöresel kurabiyeler alınabileceği gibi Peranakan motiflerinin hâkim olduğu batik kumaş, kıyafet, cüzdan ve kitap ayracı gibi aksesuarlar da alınabilir.